Make your own free website on Tripod.com

BioNet Skola / istureno odeljenje

glijalne celije
Home
Histologija
zoologija
Biolosko starenje

 

 
                                            Glijalne ćelije
 
Glijalne ćelije ili ćelije glije su prateće ćelije nervnog tkiva koje ishranjuju, štite, pružaju potporu neuronima i oko njih obrazuju izolaciju, mijelinski omotač. Većina tih ćelija se zbog funkcije poredi sa ćelijama vezivnog tkiva i naziva potpornim ćelijama nervnog tkiva.
 
Razlikuju se od neurona po tome što:
- nemaju akson već imaju samo dendrite;
- nemaju kanale za prenos jona natrijuma, već samo za jone kalijuma;
- ne stvaraju akcione potencijale pa time nemaju ni sposobnost prenošewa nadražaja;
- zadržavaju sposobnost deobe tokom čitavog života.

Ćelije glije se međusobno razlikuju kako po tome u kome delu nervnog sistema se nalaze, da li u centralnom ili perifernom, tako i po embrionalnom poreklu.
 
1 Glijalne ćelije CNS-a
Potporne ćelije CNS-a nazivaju se zajednički neuroglija i pripadaju im:
- makroglijske ćelije, u koje se ubrajaju:
1. astrociti, posebno značajne za održavanje homeostaze
2. oligodendrociti, obrazuju mijelinski omotač u CNS-u
- mikroglijske ćelije, učestvuju u odbrani organizma
- specijalizovani oblici glije:
1. ćelije horoidnog pleksusa,
2. ependimske ćelije, oblažu nervnu cev sa unutrašnje strane
3. radijalne ćelije, fetalna vrsta astrocita
Embrionalno poreklo makroglije, ependimskih ćelija, ćelija horoidnog pleksusa je isto kao i neurona, razvija se od neuroektoderma, odnosno, neuroepitelskih ćelija zida nervne cevi. Mikroglija vodi poreklo od mezoderma,odnosno, monocita mada se, prema nekim autorima, njihovo poreklo smatra nedovoljno razjašnjenim.

 2 Glijalne ćelije PNS-a

Glijske ćelije PNS su:
- Švanove ćelije, nazvane po nemačkom histologu Teodoru Švanu (Theodor Schwann,1810-1882.); kod najvećeg broja perifernih nerava oko aksona obrazuju mijelinski omotač;
- amficiti (satelitske ili kapsularne ćelije).
Potporne ćelije perifernog nervnog sistema poreklom su od nervne kreste.

 3 Funkcije
Pored nesumnjive potporne uloge, glijalne ćelije ostvaruju mnoge druge funkcije:
-izgrađuju mijelinski omotač oko aksona u CNS-u oligodendrociti, a u PNS-u Švanove ćelije;
-astrociti učestvuju u procesima zarašćivanja posle ozlede mozga;
-astrociti održavaju homeostazu jona (posebno jona K+) i pH vrednosti vanćelijske tečnosti;
-astrociti sintetišu prekursore nekih neurotransmitera, kao što je glutamin (prkursor hemijskog medijatora glutamat)
-mikroglija se smatra moždanim makrofagima jer se tokom bilo kakve upale ili ozlede pretvaraju u fagocite;
 
 
                              Astrociti
 
Astrociti (od gr. astron= zvezda) su najkrupnije, zvezdolike ćelije neuroglije sa mnogobrojnim citoplazmatskim nastavcima koji polaze sa tela i mogu da se sekundarno granaju. Imaju veliki broj funkcija na šta ukazuje njihova sveprisutnost u CNS-u:
-obrazuju trodimenzionalnu mrežu u kojoj su neuroni kojima pružaju potporu
-tokom diferencijacije nervnog tkiva određuju pravac kretanje neurona
-homeostatska  uloga ogleda se u odstranjivanju viška jona K+
regulišu transport materija iz cerebrospinalne tečnosti, posredno, i krvi u nervne ćelije i održavanju stalne pH vrednosti
-učestvuju u obrazovanju čvrste veze između endotelskih ćelija u krvno-moždanoj barijeri

Razlikuju se dve vrste:
protoplazmatski astrociti
fibrozni astrociti

Protoplazmatski astrociti smešteni su u sivoj masi i prepoznaju se po mnogobojnim nastavcima raznolikih oblika, debljine i dužine od kojih se izdvajaju nastavci završeni pločastim proširenjima (stopala) koja naležu na površinu kapilara. Na periferiji CNS-a stopala su poređana jedno do drugog obrazujući tako na spoljašnjoj površini mozga i kičmene moždine obrazuju graničnu liniju (glia limitans) na koju naleže meka moždanica.
 
Fibrozni astrociti se nalaze pretežno u beloj masi CNS-a. Od protoplazmatskih astrocita razlikuju se po citoplazmatskim nastvacima koji su tanji, duži i ne granaju se. Na krajevima nastavaka postoje pločasta proširenja koja naležu na površinu kapilara, ali ne učestvuju u obrazovanju granične linije. Vrlo često su nastavci u kontaktu sa Ranvijerovim proširenjima.

 Literatura
Guyton,A. C, Hall, J. E:Medicinska fiziologija, Savremena administracija, Beograd, 1999.
Davidović, Vukosava: Uporedna fiziologija, ZUNS, Beograd, 2003.
Ćurčić, B: Razviće životinja, Naučna knjiga, Beograd, 1990.
Mariček,Magdalena; Ćurčić,B; Radović,I: Specijalna zoologija, Naučna knjiga, Beograd, 1996.
Milin J. i saradnici: Embriologija, Univerzitet u Novom Sadu, 1997.
Pantić, V:Biologija ćelije, Univerzitet u Beogradu, Beograd, 1997.
Pantić, V: Embriologija, Naučna knjiga, beograd, 1989.
Petrović, V. M, Radojčić, R,M: Uporedna fiziologija (drugi deo), ZUNS, Beograd, 1994.
Popović S: Embriologija čoveka, Dečije novine, Beograd, 1990.
Trpinac, D: Histologija, Kuća štampe, Beograd, 2001.
Šerban, M, Nada: Pokretne i nepokretne ćelije - uvod u histologiju, Savremena administracija, Beograd, 1995.
 

tekstovi se ne mogu upotrebiti bez dozvole autora Snežane Trifunović

Bionet skola

tekstovi se ne smeju koristiti bez dozvole autora Snežane Trifunović